Canzon


"Canzon - kubańskie pieśni to trzeci kompleks w wyspiarskim repertuarze. Czerpią swe źródła z tradycji zarówno wiejskiej jak i miejskiej, z form tanecznych i koncertowych. Dotyczą wszelkich przejawów życia i spełniają najróżniejsze funkcje.

Kubańskie cancion czerpie z tradycji hiszpańskiej i włoskiej. Tonadilla ma źródła w hiszpańskiej romance i we włoskiej canzone z Neapolu i włoskich ariach operowych. Spośród wielu form przywleczonych ze starego kontynentu - walców, mazurków, paso doble, quadrilles, minuetów i piesni - jedynie quadrille oraz pieśni stały się narodowymi srodkami wyrazu.

W obu elementy afrykańskie wyrażają się w akompaniamencie, jego brzmieniu, instrumentacji, rytmach. Także w utworach wokalnych afrykańskość odnajdziemy w warstwie wokalnej bowiem choć nawiązują canzon do Hiszpanii to elementy wyrazu wskazują na Afrykę.

Już na początku 19 stulecia mamy wzmianki o kubańskich próbach pisania pieśni ale pozbawione one były czegoś co zwiemy kubańskością. To pieśni w stylu włoskim, romatyczne, delikatne - zwane canciones de salon. Były to pierwsze próby i dziś stanowią początek czegoś co nazwalibyśmy cancion lirica cubana. Najpierw owa kubańskość pojawiła się w tekstach. Opiewano w liryce miłosnej piękno miejscowych kobiet i porównywano je z pięknem kubańskiej ziemi. W 1868 roku, podczas wojny z Hiszpanią w wątkach pieśni pojawiają się treści rewolucyjne. Pojawia się np. pieśń protestu przeciw zsyłaniu kubańskich więźniów politycznych do hiszpańskich więzień.

Tak pieśń rozwija się do końca 19 i na początku 20 stulecia. Twórcami jej są kompozytorzy muzyki klasycznej, zwłaszcza kameraliści. Łączy to pieśń kubańską z miejscowymi próbami kultywowania hiszpańskiej zarzueli i daje przyczynek do historii kubańskiej opery.

Jedną z form muzycznych, która zdobyła sobie odrębność jest habanera. Narodziłą się z tradycji contra danzy ( quadrilles) - w tak zwanym rytmie tanga ( ćwiartka z kropką, ósemka i dwie ćwiartki). Ten model rytmiczny zaczął być znany jako rytm habanery. Przedtem habanera odnosiła się do contradanzy. Publikowane na początku 19 stulecia contradanze znane były jako contradanzas habaneras ( czyli quardrille z Havany) - niektóre zaś w skrócie nazywano habanerami.

Początkowe próby habaner zdobyły nawet pewną popularność poza wyspą ale dopiero Eduardo Sanchez de Fuentes pisząc "Tu" ukazał odrębność tego gatunku. Habanery też zaczęto pisać w Hiszpanii.

W czasie gdy kubańska liryka wokalna lubowała się w pięknie melodii typowo włoskim - forma skłaniała się do francuskiej romancy. Miała też formę terart charakterystyczną dla europejskiego walca. Pieśń śpiewana była w dwóch częściach ( głosach) z alterowaną tercją i sekstą. Pojawia się też gitara jako instrument akompaniujący.

To prowadzi do następnej formy - cancion trovadoresca - pieśni trubadurów. Nazwa od pierwszych śpiewaków, którzy określali się mianem trubadurów. Tacy jak Pepe Sanchez, Sindo Garay, Manuel Corona, Alberto Villalon, Eusebio Delfin - to prekursorzy czegoś co zwie się dziś vieja trova ( stare pieśni trubadurów). Charakterystyczną cechą tych pieśni była łatwość poruszania chwytliwych tematów, jakie w pieśniach swych zawierał autor akompaniujący sobie na gitarze. Jest w tym odniesienie do roli trubadura w dawnej Europie.
Gatunek ten ( cancion trovadoresca) może zawierać też pieśni patriotyczne Dziś zwykle mamy doczynienia z pieśniami protestu, pieśniami zaangażowanymi, pieśniami o zabarwieniu socjalnym. zarówno w starym stylu jak i w nowszych opracowaniach.

Coro de clave to tradycja z zachodniej Kuby, gdzie śpeiwano chóralnie z towarzyszeniem perkusjonistów ( bębny, marakasy i claves). Pieśni te zwane są clave.

Pieśni te zainspirowały potem kubańskich kompozytorów, którzy nie mieli doczynienia z prawdziwym socjalnym przesłaniem claves. Powiązano je z innymi formami, głównie też na 6/8. Okazyjnie pieśni te miały kontrapunkt opierający się na 3 i 6 i nawiązywały też do monodii akompaniowanej.

Z claves narodziłą się w 1908 roku criolla. Napisał ją pierwszy Luis Casas Romero ("Carmela"). Potem pisał je Jorge Ackermann. Criolla jest bukoliczną wizją wiejskiego życia wyrażoną w stylu pieśni miejskiej. Tempo jest wolniejsze niż w claves ale też w metrum 6/8. Ma następującą strukturę - krótki wstęp i potem 2 części różne od siebie każda 16 taktowa. Harmonie modalne.

Z criolli narodziła się guajira z atleracją rytmu między 6/8 a 3/4. Stwarza to efekt, jaki osiągaja na wsi grając na instrumentach strunowych. Criolla też używała tych metrów ale równoczeeśnie. Gitara na 3/4 a spiewak na 6/8 ( odwrotnie). Liryka guairy opiewa wioskę i w niej życie.

Na początku 20 stulecia w teatrach Hawany kultywowano tradycję pieśniarską. W licznych teatrach występowali pieśniarze. Prowadziło to do profesjonalizacji gatunku i do wytyczenia stylów wykonawczych. Wówczas pojawiła się na scenie min. Maria Teresa Vera.

Na Kubie wiele pieśni ma charakter taneczny. Efektem takiego połączenia funkcji - słuchanie i tańczenie jest bolero. Narodziło się na Kubie pod koniec 19 wieku i jest rozwinięciem hiszpańskiego. Pojawił się wraz z innymi tańcami jak fandango, polos, tiranas wraz z hiszpańskim osadnictwem. Popularne w 18 i na początku następnego stulecia bolero zanikło w kubańskim repertuarze pod koniec 19 wieku. Nazwa jednak pojawia się znowu na określenie tańca, który "nieżle kręci" ( boleado) a nawiązuje do różnych nurtów. Rytmy kubańskie z perkusyjnych afrykańskich instrumentów w połączeniu z parzystym metrum piesni dało początek boleru kubańskiemu.

Miastem, w którym wyrosło bolero było Santiago de Cuba. Tak trubadurzy miejscowi - specjalizujący się w cancion trovadoresca połączyli swe pieśni ze stylistyką i elementami rytmicznymi zaporzyczonymi z innych gatunków i stylów. Min. z mało znanego wiejskiego son.

Wielu muzykologów nie podważa tezy, że pierwszym kompozytorem bolero był Pepe Sanchez ( 1856 -1920) ale wielu trubadurów pomogło gatunek spopularyzować. Alberto Villalon zabrał go do Havany. Przez prawie wiek gatunek ten rozwijał się, zwłaszcza dziś ceniona jest ciekawa harmonia z jaką jest związany. Bolero przeszło przez zmiany brzmień zgodnie z modami. Dziś grane jest elektronicznie. Tak więc dziś kojarzy się głównie z tańcem ale przecież wywodzi się z pieśni i jest utworem do słuchania. Trudno jednak oprzeć się hipnotycznemu rytmowi. W połowie 20 wieku pojawił się nowy trend. Zwie się Feeling - wpływ osłuchania muzyki z USA, bossy...nowa charmonia i styl bardziej wylewny. W bolerze niewiele się zmieniło zmieniła się jedynie interpretacja.

Tematem, a jakże była miłość, tempo wolniejsze niż w klasycznym bolerze a tendencja do melorecytacji i do użycia slides. Popularność tego trendu wygasła w połowie lat 60-tych ale wciąż do tego nawiązują.

Pojawił się trend korzenny. Zinstytucjonalizował się w 1972 roku jako ruch Nueva Trova. Nawiązuje do tradycji trubadurów. Pojawia się w nich ciekawa harmonia - akordy nonowe, dysonanse, kwinty zmniejszone, akordy 13-we. Kadencje zawieszone. Wszystko z USA. Taka czkawka po impresjonistach. Zaczęto tak opracowywać tradycyjne stare trova. Pojawił się temat miłosny w atmosferze dnia codziennego rewolucyjnej Kuby, epickie historie dotyczące współczesności i historii.

Dużo też nawiązywano do lokalnego folkloru. Nic dziwnego, że na Kubie tak to się rozwijało z jednej strony bossa i Feeling a z drugiej Pete Seeger, Bob Dylan i pieśniarze chilijscy. W Havanie w Casa de las Americas do 1972 roku odbywał się Meeting of the protest song. Potem dołączyli też artyści spoza havany. Dodajmy, że jeszcze son i guaguanco mieszano i wyszły z tego kubańskie ballady ale to już inna historia."

[Autotem powyższego opracowania jest
Wojciech Ossowski - przewodnik, Kuba]

AbakuáAbazadoAfroAfro cha chaAfro houseAfro-Cuban JazzAnimacjeAraráAzontoBachataBachatangoBailes populares cubanosBembéBokwaBoleroBombaBoogalooBoogie WoogieBossa novaBreakdanceBuey CansadoBullerengueBurritoC-WalkCaipiraCalypsoCanzonCarimbóCarnavalCarnaval de BarranquillaCha-cha-cháCha Cha Lokua FunCha ondaChalupaChampetaChandéChangüíCharangaCharlestonChengueChill OutChoqueComparsaCongaCongoContradanzaCoupé décaléCriollaCriollaCubatonCumbiaCurrulaoDanzaDanzoneteDanzónDecimaDengueDespeloteDiscoFoxDub StepEl Tamborito (Panamá)FandangoFlamencoFootwork calenoForróFoxFree StepFujiFunanaGaitaGarabatoGuajiraGuarachaGuarapachangaGuarapachangaHip-HopImprowizacja kontaktowaIzolacjeJala JalaJazzJoropoKizombaKompaKuduroKwassa kwassaLa Tumba FrancesaLambadaLatin hustleLindy HopLockingLoungeMakutaMalembeMamboMapaléMarineraMarrabentaMbalakhMerecumbéMerengueMiami Style SalsaMozambiqueNdomboloNengonOrishaPacà-pacàPachangaPaloPaseoPaso doblePasos Libres CalenosPatrioticasPerreoPilónPlenaPoppingPorroPregónPuntoPuyaQuebraditaRancheraReggaetónRucu rucuRueda de CasinoRumba columbiaRumba cubanaRumba guaguancóRumba towarzyskaRumba yambúSabarSalsaSalsa CalénaSalsa ConcienteSalsa Crossbody (XBL)Salsa Cumbia StyleSalsa guaguancóSalsa kubańska / CasinoSalsa Los Angeles (on1)Salsa MillenniumSalsa New York (mambo on2)Salsa palladium mamboSalsa portorykańskaSalsa social / Social dancingSalsa sueltaSalsa z kiloma partnerkamiSalsatónSalsonSamba brazylijskaSamba de gafieiraSamba de RodaSamba towarzyskaSandunga (Sandunguera)SanteríaSembaSonSongoSoukousSwingTabataTangoTango argentyńskieTaniec towarzyskiTaniec współczesny (Contemporary dance)TecktonikTimbaTropicalTwerkUrban / Street DanceVacilónVallenatoWest Coast Swing (WCS)WineYorubaYukaZoukZouk LambadaZumba